ستاد هماهنگی فعایتهای مهدوی

بررسی ارتباط سوره اسراء و موضوع مهدويت در گفت وگو با حجت الاسلام والمسلمین كلباسی

1396/03/08

مدیر مركز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم، ارتباط سوره اسراء و موضوع مهدویت را تبیین كرد.
به گزارش روابط عمومی مركز تخصصی مهدویت، حجت الاسلام والمسلمین كلباسی در گفت وگویی تصریح كرد: در كتاب‌هاي روايي خبرهاي زيادي در باره خواص و آثار تلاوت سوره‌هاي قرآن و برخي آيات وجود دارد و كتاب‌ها و ابواب متعددي نيز در اين باره تاليف شده است.
وی افزود: در اين مقوله نيز - همانند ديگر عرصه‌ها - روايات بر دوگونه‌اند؛ روايات صحيح و معتبر و روايات غير معتبر كه توسط برخي از خبرسازان جعل شده است.
مدیر مركز تخصصی مهدویت ادامه داد: برخي از اين خواص و آثار مادي و برخي معنوي هستند. از اين مجموعه برخي آثار ذكر شده با محتواي سوره مرتبط است و مي‌توان با تأمل در آيات پيوند آن را با مطالب سوره دريافت. از جمله اين موارد نتايج ذكر شده در روايات براي قرائت سوره اسراء است.
وی بیان داشت: از جمله شيخ صدوق(ره) در كتاب ثواب الاعمال در باره ثواب قرائت سوره اسراء از امام صادق(ع) چنين نقل كرده است: «قال: من قرأ سورة بني‌اسرائيل في كلّ ليلة جمعة، لم يمت حتّى يدرك القائم(ع) و يكون من أصحابه؛ كسي كه هرشب جمعه سوره اسراء را تلاوت كند نمي‌ميرد مگر آن كه قائم را درك كند و از اصحاب او باشد.»
حجت الاسلام والمسلمین كلباسی گفت: مقصود از درك قائم(ع) مي‌تواند درك ظاهري باشد و مي‌تواند درك معنا و ژرفاي اين حقيقت قرآني باشد. حال بايد ديد چه رابطه اي بين محتواي اين سوره و موضوع قيام قائم(ع) وجود دارد كه چنين اقتضائي در آن نهفته است.
وی خاطرنشان كرد: آنچه در مجموعه احاديث از اين سنخ خواص و آثار ذكر شده به صورت اقتضايي است نه علت وسبب تامه؛ يعني اين كه چنين اقتضايي در خواندن اين سوره وجود دارد، ولي به شرط آنكه مانعي بر سر راه نباشد و عوامل و اسباب ديگر آن نيز فراهم باشد.
مدیر مركز تخصصی مهدویت بیان داشت: در هر صورت بايستي رابطه اي بين مضامين اين سوره و قيام قائم برقرار باشد تا چنين اثري از آن متوقع باشد و در اين سوره چندين محور براي اين ارتباط وجود دارد كه به برخي از آنها اشاره مي شود: يكم: آيه 4 تا 6 كه می فرماید «وَ قَضَيْنَا إِلىَ بَنىِ إِسْرَ ءِيلَ فىِ الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فىِ الْأَرْضِ مَرَّتَينْ‏ِ وَ لَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيرًا * فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ أُولَئهُمَا بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا لَّنَا أُوْلىِ بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجَاسُواْ خِلَلَ الدِّيَارِ وَ كاَنَ وَعْدًا مَّفْعُولًا * ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيهِْمْ وَ أَمْدَدْنَاكُم بِأَمْوَالٍ وَ بَنِينَ وَ جَعَلْنَاكُمْ أَكْثرََ نَفِيرًا»؛ و ما به بنى اسرائيل در كتاب (توراتشان) حكم قطعى و اعلان حتمى كرديم كه شما بى‏ترديد دو بار در زمين (فلسطين) فساد خواهيد كرد و طغيان بزرگى را مرتكب خواهيد شد. پس چون زمان وعده (كيفر) نخستين آن دو طغيان فرا رسد برخى از بندگان خود را كه سخت جنگجويند بر شما برانگيزيم پس آنها (براى كشتن شما) درون خانه‏ها را جستجو كنند (كه احدى را زنده نگذارند)، و اين يك وعده مسلم انجام شدنى است. سپس غلبه و تسلط بر آنها را به شما بازمى‏گردانيم و شما را به وسيله اموال و پسرانى يارى مى‏كنيم و از حيث نفرات، بيشتر (از آنها) قرار مى‏دهيم.
وی بیان داشت: عياشي در ذيل آيات نخست اين سوره روايتي را از صالح بن سهل از امام صادق(ع) نقل كرده است. آن روايت اين است: «في قوله:.... «فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما» إذا جاء نصر دم الحسين «بَعَثْنا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجاسُوا خِلالَ الدِّيارِ» قوم يبعثهم الله قبل خروج القائم لا يدعون وترا لآل محمد إلا حرقوه «وَ كانَ وَعْداً مَفْعُولًا» قبل قيام القائم «ثُمَّ رَدَدْنا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ وَ أَمْدَدْناكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِينَ وَ جَعَلْناكُمْ أَكْثَرَ نَفِيراً» خروج الحسين في الكرة سبعين رجلا من أصحابه الذين قتلوا معه،...؛درباره آيه «فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما، آنگاه كه زمان وعده اول فرارسد» فرمود: زماني كه گاه ياري خون حسين j فرارسد «گروهى از بندگان پيكارجوى خود را بر ضدّ شما مي انگيزيم تا شما را سخت در هم كوبند حتى براى به دست آوردن مجرمان، خانه‏ها را جستجو مي‌‏كنند» آنان گروهي هستند كه خداوند آنان را پيش از خروج قائم بر مي انگيزاند كه هيج ابزاري از دشمنان اهل بيت نمي يابند مگر آن را آتش مي زنند «وَ كانَ وَعْداً مَفْعُولًا» قبل از قيام قائم است. «ثُمَّ رَدَدْنا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ وَ أَمْدَدْناكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِينَ وَ جَعَلْناكُمْ أَكْثَرَ نَفِيراً» خروج امام حسين (ع) با هفتاد نفر از اصحابش كه به شهادت رسيدند در اين بازگشت است... .»
حجت الاسلام والمسلمین كلباسی گفت: روايت تفسير عياشي دو موضوع مرتبط با مهدويت را به عنوان مصداق مورد نظر آيه مطرح كرده است. يكم، موضوع ياري و انتقام خون سيدالشهداء(ع) قبل از ظهور و دوم، رجعت آن حضرت و اصحاب او پس از ظهور است.
وی اظهارداشت: نكته بسيار قابل توجه اين كه: سوره اسراء با بيان سير شبانه پيامبر اكرم(ص) از مسجد الحرام تا مسجد الاقصي آغاز مي شود (مرحله نخست معراج) وهدف آن سير را نشان دادن آيات الهي به آن حضرت اعلام مي‌كند «لنريه من آياتنا» حال اين آيات زميني از مسجد الحرام تا مسجد الاقصي چه چيز بوده است؟
مدیر مركز تخصصی مهدویت بیان داشت: با توجه به آيات بعدي اين سوره به نظر مي رسد آيات ارائه شده ويا لااقل بخشي از آنها حوادث و رخدادهايي است كه در اين محدوده اتفاق افتاده و يا اتفاق خواهد افتاد، به ويژه آن كه بين حوادث تاريخ اسلام و آنچه بر بني‌اسرائيل گذشته است شباهتي تام وجود دارد.
وی تصریح كرد: نبي مكرم اسلام در حديث شريفي فرمود: لتركبن سنة من كان قبلكم حذو النعل بالنعل و القذة بالقذة و لا تخطئون طريقتهم شبر بشبر و ذراع بذراع و باع بباع حتى أن لو كان من قبلكم دخل جحر ضب لدخلتموه قالوا اليهود و النصارى تعني يا رسول الله قال: فمن أعني لينقض عري الإسلام عروة عروة فيكون أول ما تنقضون من دينكم الإمامة [الأمانة] و آخره الصلاة؛شما همان روش و كار پيشينيان را در پيش خواهيد گرفت. پا جاي پاي آنان و برابر آنان و به اندازه وجبي و ذراعي تخطي نخواهيد كردو اگر پيشينيان وارد سوراخ سوسماري شدند شما نيز وارد آن خواهيد شد. گفتند: اي رسول خدا: مقصود شما يهود و نصارا هستند؟ (يعني ما همانند آنان عمل خواهيم كرد؟) حضرت فرمود: پس مقصود چه كسي است؟ پايه‌هاي اسلام يكي پس از ديگري شكسته خواهد شد. اولين چيزي كه از دين خود مي شكنيد امامت (يا امانت) است و آخرين آنها نماز است.
حجت الاسلام والمسلمین كلباسی اظهارداشت: بنابراين آنچه در آيات آغازين اين سوره در باره بني‌اسرائيل بيان شده صرفا براي بازگويي تاريخ نيست، بلكه بيان سرنوشت امت اسلام و قوانين حاكم بر آن است. از اين رو مشاهده مي كنيم چگونه در مكتب اهل بيت: قرآن مجيد در بستر زمان به صورت زنده تفسير و تبيين مي شود.
وی گفت: دوم: آيه 8 كه می فرماید «عَسىَ‏ رَبُّكمُ‏ْ أَن يَرْحَمَكمُ‏ْ وَ إِنْ عُدتمُ‏ْ عُدْنَا وَ جَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِينَ حَصِيرًا». پس از شكست دوم نيز اگر توبه كنيد و به حق گراييد اميد آنكه پروردگارتان بر شما ترحم كند و دولت و استقلالتان را بازگرداند و اگر به فساد بازگرديد ما نيز به كيفر باز مى‏گرديم، و جهنّم را براى كافران زندانى تنگ قرار داده‏ايم.
مدیر مركز تخصصی مهدویت بیان داشت: در تفسيرقمى در باره اين آيه آمده است: ثم خاطب بني أمية فقال وَ إِنْ عُدْتُمْ عُدْنا يعني عدتم بالسفياني عدنا بالقائم من آل محمد(ع) ؛خداوند بني اميه را مخاطب قرار داده كه اگر شما با سفياني باز گرديد من با قائم آل محمد بازمي گردم.
وی اضافه كرد: گرچه اين جمله در تفسير قمي به صورت مستند ذكر نشده (يعني به صورت روايت نيامده) و در ساير منابع روايي نيز آن را به صورت روايت داراي سلسله سند نيافتيم، ولي با توجه به مطالبي كه ذكر شد مي‌تواند به عنوان مصداقي براي حقيقت كلي مطرح شده در آيه باشد، يعني ظهور قائم(ع) پاسخي به مظالم بني اميه و بازگشت آنان به قدرت با خروج سفياني است.
حجت الاسلام والمسلمین كلباسی اذعان كرد: به عبارت ديگر بايد گفت: گرچه اين آيات درباره بني‌اسرائيل است ولي جرياني كلي را متذكر مي شود كه هر فسادي در روي زمين پاسخي محكم خواهد داشت و خداوند با جريان سنتهاي محتوم و تعطيل ناپذير خود مفسدان را در زمان مناسب در هم خواهد كوبيد و وعده ظهور قائم(ع) و انتقام خون مظلومان كربلا از جمله اين وعده‌ها است كه ترديدي در تحقق آن نيست.
وی بیان داشت: سوم: آيه 15 كه می فرماید «منِ اهْتَدَى‏ فَإِنَّمَا يهَتَدِى لِنَفْسِهِ وَ مَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيهْا وَ لَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى‏ وَ مَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتىَ‏ نَبْعَثَ رَسُولًا». هر كه هدايت يافت جز اين نيست كه به سود خويش هدايت يافته و هر كه گمراه شد پس به زيان خويش گمراه شده است، و هيچ گنهكارى حامل گناه ديگرى نمى‏شود و ما (هيچ ملتى را پيش از اين به عذاب ريشه‏كن در دنيا) عذاب‏كننده نبوديم تا اينكه (نخست) رسولى را (براى بيدارى آنان) بفرستيم.
مدیر مركز تخصصی مهدویت ادامه داد: عبدالسلام هروي مي‌گويد: به امام رضا(ع) عرض كردم! نظر شما در باره حديثي كه از امام صادق(ع) نقل شده كه وقتي قائم قيام مي‌كند نوادگان قاتلان امام حسين(ع) را به جهت كار پدرانشان مي‌كشد چيست؟ حضرت فرمود: آري، اين چنين است. عرض كردم: پس گفته خداوند «وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى‏» معنايش چيست؟ حضرت فرمود: خداوند در همه گفتارهايش صادق است. آن نوادگاني كه به كار پدرانشان راضي هستند و به آن افتخار مي كنند (كشته مي‌شوند) و كسي كه به چيزي راضي باشد مثل كسي است كه آن را انجام داده باشد. حتي اگر كسي در مشرق كشته شود و شخصي در مغرب به آن راضي باشد شريك قتل او خواهد بود. قائم(ع) رضايتمندان به كشته شدن حسين(ع) را مي‌كشد، چون به كار پدرانشان راضي هستند.
وی خاطرنشان كرد: چهارم:آيه «يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ فَمَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمينِهِ فَأُولئِكَ يَقْرَؤُنَ كِتابَهُمْ وَ لا يُظْلَمُونَ فَتيلاً» است كه می فرماید به یاد آوريد روزى را كه هر گروهى را با پيشوايشان مى‏خوانيم! كسانى كه نامه عملشان به دست راستشان داده شود، آن را (با شادى و سرور) مى‏خوانند و به اندازه رشته شكاف هسته خرمايى به آنان ستم نمى‏شود!
حجت الاسلام والمسلمین كلباسی خاطرنشان كرد: «و في محاسن البرقي: عن أبيه، عن النّضر بن سويد، عن ابن مسكان، عن يعقوب بن شعيب قال: قلت لأبي عبد اللّه(ع) يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ [أُناسٍ بِإِمامِهِمْ. فقال: ندعو] كلّ قرن من هذه الأمّة بإمامهم. قلت: فيجي‏ء رسول اللّه (ص) في قرنه، و عليّ(ع) في قرنه، و الحسن(ع) في قرنه، و الحسين(ع) في قرنه، [و كلّ إمام في قرنه‏] الّذي هلك بين أظهرهم ؟قال: نعم؛»]؛ از امام صادق(ع) در باره آيه «يوم ندعوا...» پرسيدم، فرمود: مردم هر زمان با امامشان فرا خوانده مي‌شوند. گفتم: يعني رسول خدا(ص) با مردم زمانش و علي(ع) با مردم زمانش و حسن(ع) با مردم زمان خود و حسين(ع) با اهل زمان خويش و هر امامي با مردم زمان خود؟ فرمود: آري.
وی بیان داشت: دراين آيه اگرچه به صورت خاص نامي از امام عصر برده نشده، ولي كليت قاعده شامل مردم اين عصر و همه عصرها شده و از همين رو اولا، بر اين كه در هر زماني امامي خواهد بود دلالت دارد و ثانيا، دلالت براين مي‌كند كه در اين زمان نيز امامي از جانب خداوند در بين مردم حضور دارد.
مدیر مركز تخصصی مهدویت اضافه كرد: بنابراين در اين سوره موضوعات مختلفي كه مرتبط با مهدويت هستند مطرح شده است ازجمله: تداوم امامت و حضور امام در هر عصر، سنت الهي در كوبيدن و رفع فساد، حتميت ظهور قائم(ع)، انتقام الهي از جنايتكاران تاريخ و دنبال كنندگان آنها، خروج سفياني و نابودي وي به دست قائم(ع).

 

 

 

دفتر مرکزی